popkema

Twee nieuwe Friese grammaticaboeken

Henk Wolf (2008)

Een omvattend en toegankelijk grammaticaal compendium voor het Fries was er tot nu toe niet. Natuurlijk had je de Engelstalige Frisian Reading  Grammar van Pieter Meijes Tiersma, mar daarin komen de syntaxis en de morfologie er op zijn zachtst gezegd bekaaid af. En je had Teake Hoekema’s Beknopte Friese Vormleer, die inderdaad erg beknopt was en voor onderwijsdoeleinden vaak te bondig geformuleerd en te onoverzichtelijk bleek. Wel erg waardevol is Ta de taalkunde fan it Frysk van Jan Popkema, dat al jaren bij Afûk-cursussen wordt gebruikt. Doordat dat een Friestalig boek is, is het alleen niet overal bruikbaar. Mooi daarom dat Het Spectrum nu in de Prisma-reeks de Nederlandstalige Grammatica Fries van diezelfde Jan Popkema heeft uitgegeven.

De inhoud van Grammatica Fries doet regelmatig sterk denken aan het voornoemde Ta de Fryske taalkunde. Het boek is voor onderwijsondersteunend gebruik opvallend uitvoerig. Soms is het duidelijk meer dan een grammatica. Zo begint het met een hoofdstuk Inleiding tot het Fries, dat een interessante en redelijk complete inleiding op hoofdlijnen tot de frisistiek geeft. Popkema behandelt interne taalgeschiedenis, dialectologie, periodisering, sociolinguïstische verschijnselen als interferentieproblematiek en taalnorm, en beheersing van het Fries op de verschillende vaardigheden. Geregeld verwijst de schrijver naar discussies en theorievorming uit de wetenschappelijke literatuur.

Het hoofdstuk Fonologie en spelling is bijzonder compleet. Naast een overzicht van fonologische kenmerken van het Fries bevat dat hoofdstuk een inleiding tot de fonetiek en de fonologie. Daardoor is Popkema’s boek voor een groot, ook niet met de taalkunde vertrouwd, publiek bijzonder geschikt. Mooi en helaas in grammaticale overzichten zeldzaam is de beschrijving van de principes achter de voor het Fries gangbare Statenspelling. Popkema maakt van elk foneem duidelijk met welke lettertekens het kan worden weergegeven. Hij schuwt in zijn hoofdstuk ook dialectische klankverschijnselen niet en geeft voortdurend aan hoe acceptabel zulke verschijnselen in gesproken en geschreven Fries worden geacht.

Eveneens erg uitgebreid zijn de hoofdstukken Morfologie en lexicon en Woordsoorten en flexie. Popkema moet zich breed hebben georiënteerd en geeft zeer veel feiten, zonder onoverzichtelijk te worden. Tussendoor behandelt hij idiomatische uitdrukking en normaspecten. Dankzij de uitstekende index is verreweg het meeste makkelijk te vinden.

Alle lof ook voor de twee hoofdstukken over syntaxis. Ook hier volstaat Popkema niet met een overzicht van Friese eigenaardigheden, maar leidt hij de lezer kort en doelmatig in in dit deelgebied van de grammatica. Een beetje jammer vind ik dat Popkema niet overal aangeeft dat de door de hem beschreven regels een normatief karakter hebben. Dat de volgorde van de werkwoorden ook anders kan zijn dan in hoofdstuk 5 staat, wordt elders in het boek wel aangeduid, maar de systematiek van het werkelijk gesproken Fries had wat mij betreft ook wel behandeld mogen worden.

Om de lezer te helpen bij het lezen van verdere literatuur, die in veel gevallen Friestalig is, bevat Grammatica Fries een lange lijst met taalkundige begrippen en hun Friese vertaling. Jammer is het dat er geen lijst is die op de Friese vormen is gealfabetiseerd. Waardevol zijn de lijst met aangehaalde literatuur en de goede woord- en zaakregisters.

Op de achterflap wordt Grammatica Fries beschreven als een taalleerboek en een naslagwerk, dat bedoeld is voor mensen die Fries willen leren of er meer over willen weten, en verder voor Friessprekers die hun taal beter willen leren kennen of gebruiken. Vooral voor de taalkundig geïnteresseerde lezer had ik graag nog een iets duidelijker scheidint tussen desriptieve en prescriptieve regels gezien. Dat laat onverlet dat het boek diverse groepen gebruikers van groot nut kan zijn. Docenten Fries in alle onderwijstypen, hoofd- en bijvakstudenten Fries, onderzoekers, taalkundestudenten en leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo zijn een aantal van die groepen. Voor wie geen behoefte heeft aan een zo uitvoerige grammaticale beschrijving als die in Grammatica Fries heeft Jan Popkema, ook in de Prisma-serie, nog een ander boekje samengesteld: Basisgrammatica Fries. Daarin staan schematisch een aantal belangrijke kenmerken van genormeerd Fries. Het bevat veel oefeningen en lijkt met name geschikt voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Ook dit boekje begint met een inleiding in de frisistiek. Daarop volgt een overzicht van de fonologie. De twee pagina’s over spelling bevatten wat te weinig relevante informatie. Aan de behandeling van de taalregels is te merken dat de schrijver jarenlang in het onderwijs heeft gewerkt. Hij weet waar leerlingen moeite mee hebben en hoe hij zaken kort en bondig moet uitleggen.

Hier besproken:
Popkema, Jan (2006), Grammatica Fries. Utrecht: Het Spectrum. ISBN 978 90 274 3207 0. Prijs: 24,50.
Popkema, Jan (2006), Prisma basisgrammatica Fries. Utrecht: Het Spectrum. ISBN 978 90 274 2731 1. Prijs: 14,90.

 
     

Datenschutzerklärung
Kostenlose Webseite von Beepworld
 
Verantwortlich für den Inhalt dieser Seite ist ausschließlich der
Autor dieser Homepage, kontaktierbar über dieses Formular!